A 

Access time –  czas dostêpu do danych, uwzglêdniaj±cy wszelkie opó¼nienia wynikaj±ce z w³asno¶ci mechanicznej dysku oraz czasu przetwarzania poleceñ. Zazwyczaj podawana jest warto¶æ ¶rednia (average access time).

ATA (Advanced Technology Attachment) – oficjalna nazwa standardu interfejsu do pod³±czania dysków twardych w systemie komputerowym. W zale¿no¶ci od maksymalnej przepustowo¶ci ATA dzieli siê na tzw. Legacy ATA (4 do 8 MB/s), obowi±zuj±ce w starszych systemach wyposa¿onych w szynê ISA, oraz Fast/Ultra ATA, u¿ywane przez kontrolery korzystaj±ce z magistrali PCI. Najnowsza specyfikacja ATA-5 (Ultra ATA/66) umo¿liwia przesy³anie danych z maksymaln± prêdko¶ci± 66 MB/s.

ATAPI (ATA Packet Interface) – rozszerzenie protoko³u ATA o mo¿liwo¶æ obs³ugi innych ni¿ dyski twarde urz±dzeñ pamiêci masowej (CD-ROM, LS-120, ZIP i in.)

 C

Cache – pamiêæ podrêczna, bufor; w dysku twardym sk³adowane s± tam dane, które ostatnio by³y z niego pobierane lub dane czekaj±ce na zapis, co przyspiesza niekiedy operacje dyskowe.

Cluster (klaster) – jednostka przestrzeni dyskowej, sk³adaj±ca siê z grupy sektorów; najmniejszy fragment dysku, jaki przydzielany jest plikowi w systemie FAT.

 D

DMA (Direct Memory Access) – system przesy³ania danych pomiêdzy dyskiem twardym i pamiêci± komputera bez zaanga¿owania procesora

 E

EIDE (Enhanced IDE) – rozszerzony i ulepszony typ interfejsu IDE, oferuj±cy miêdzy innymi wiêksz± szybko¶æ transferu danych oraz pozwalaj±cy na do³±czanie do czterech napêdów do jednego sterownika

 F

Fast ATA – nazwa handlowa interfejsu ATA-2 stworzona przez firmê Seagate, a nastêpnie wykorzystywana tak¿e przez Quantum. Stanowi³a odpowied¼ na projekt EIDE. Wprowadzony w 1994 r.

FAT (File Allocation Table) – tablica rozmieszczenia plików, która w systemie komputerowym obecna jest w dwóch kopiach w celu zabezpieczenia przed utrat± danych w razie uszkodzenia jednej z nich.

FIFO (First In, First Out) – kolejka, (zwykle niewielki) bufor pamiêci np. poprawiaj±cy p³ynno¶æ przep³ywu przesy³anych danych.

Firmware – oprogramowanie elektroniki dysku, zarz±dzaj±ce wszystkimi jego funkcjami; w niektórych modelach zajmuje czê¶æ pamiêci podrêcznej (cache), a w niektórych umieszczana jest w pamiêci flash, umo¿liwiaj±cej jego aktualizacjê.

 H

Host drive – to nieskompresowany, fizyczny dysk, przechowuj±cy dysk skompresowany. Dysk skompresowany jest przechowywany jako specjalny ukryty plik zwany „compressed volume” na dysku hosta.

HPFS – (High Performance File System) tabela alokacji plików dla systemu operacyjnego OS/2

  I

IDE – wymy¶lony przez firmê Compaq w 1986 r. interfejs do ³±czenia napêdów dysków twardych, finalna wersja ratyfikowana przez ANSI w 1990 r. pod nazw± ATA.

 L

Landing zone – niezawieraj±ca danych czê¶æ talerzy dysku, znajduj±ca siê w pobli¿u osi, nad któr± g³owice ustawiaj± siê automatycznie po wy³±czeniu zasilania.

LBA – system konwersji fizycznych adresów plików na adresy wykorzystywane przez BIOS.

LVD (Low Voltage Differential) – znany te¿ jako Ultra Wide 2. Najszybszy typ interfejsu SCSI umo¿liwiaj±cy transfer wielko¶ci 80 Mb/s. Urz±dzenia pod³±czane s± za pomoc± kolorowego 68-pinowego kabla.

 M

Master – dysk nadrzêdny, „pierwszy” w zestawie dwóch dysków pod³±czonych do wspólnego kana³u IDE; drugi dysk musi byæ skonfigurowany jako „Slave” (podrzêdny).

MTBF (Mean Time Between Failure) – ¶redni czas miêdzy awariami; okre¶lany matematycznie przez producenta w godzinach okres bezawaryjnej pracy urz±dzenia.

 N

NTFS (NT File System) – tablica alokacji plików systemu Windows NT

 P

PIO (Programmed Input Output) – metoda transmisji danych pomiêdzy systemem komputerowym a dyskiem zarz±dzana przez procesor.

PRML (Partial Response Maximum Likelihood) – odczytywany sygna³ jest nieustannie próbkowany. Na podstawie otrzymanych informacji uk³ad elektroniczny mo¿e obliczyæ rozmieszczenie kolejnych faz sygna³u, co zapewnia bezb³êdny odczyt tak¿e zniekszta³conych impulsów.

 R

RAID (Redundant Array of Independent Disks) – macierz dyskowa; rozwi±zanie pozwalaj±ce tworzyæ pamiêci masowe o du¿ej pojemno¶ci, szybko¶ci i niezawodno¶ci przy wykorzystaniu kilku napêdów. Istnieje wiele wariantów RAID;

RPM (Rotations Per Minute) – prêdko¶æ obrotowa dysku w czasie jednej minuty.

 S

SCA (Single Connector Attachement) – typ interfejsu SCSI o prêdko¶ci 80 Mb/s. Ró¿ni siê od LVD ilo¶ci± pinów kabla (80). Umo¿liwia wymianê dysków w czasie dzia³ania komputera w matrycach RAID.

SCSI (Small Computer System Interface) – wydajny, „inteligentny” interfejs do pod³±czania dysków twardych oraz innych urz±dzeñ zewnêtrznych.

Slave – dysk podrzêdny, „drugi” w zestawie dwóch dysków pod³±czonych do wspólnego kana³u IDE; pierwszy dysk (np. g³ówny twardy dysk systemu) musi byæ skonfigurowany jako „Master” (nadrzêdny).

SMART (Self-Monitoring Analysis and Reporting Technology) – technologia do sprawdzania pracy dysku i przewidywania powstawania b³êdów w miejscach zagro¿onych.

 T

Thermal Calibration – kalibracja termiczna – po w³±czeniu zasilania dysku nastêpuje silne rozgrzanie jego powierzchni, a w konsekwencji jej odkszta³cenie. Aby mimo to g³owica zapisuj±co – odczytuj±ca mog³a ustawiæ siê dok³adnie na ¶rodku ¶cie¿ki danych, musi byæ dokonana jej kalibracja w stosunku do ¶cie¿ki steruj±cej.

 U

UDMA (Ultra DMA) – zwany inaczej Ultra ATA; nieformalny standard transmisji danych z szybko¶ci±  do 133 MB/s.

PL

 B

Bufor danych – szybka pamiêæ RAM wbudowana w twardy dysk, s³u¿±ca do przechowywania odczytanych z twardego dysku danych, które nastêpnie maj± byæ wys³ane do komputera. Bufor ma rozmiar od 512 do 1 MB w przypadku dysków EIDE i od 2 do 4 MB w przypadku dysków SCSI.

 C

Cylinder – grupa ¶cie¿ek o tym samym numerze, znajduj±cych siê na wszystkich powierzchniach talerzy ca³ego napêdu.

 D

Defragmentacja – dysku twardego, b±d¼ dyskietki jest to proces grupowania pofragmentowanych plików, których dane znajduj± siê na dysku w nie uporz±dkowanej postaci. Podczas wielokrotnego zapisu plików, ich usuwania lub przemieszczania dane mog± zostaæ lekko pofragmentowane i mimo, ¿e komputer w dalszym ci±gu potrafi odszukaæ dane, to podczas korzystania z nich ³±czenie i odnajdywanie zajmuje trochê czasu. Czas trwania tych dodatkowych procesów mo¿e okazaæ siê zauwa¿alny podczas czêstego odczytu z dysku. Aby dane na dysku zosta³y po³±czone nale¿y przeprowadziæ jego defragmentacjê za pomoc± optymalizatora dysków.

Dysk magnetooptyczny – rodzaj magnetycznego no¶nika danych, który charakteryzuje siê du¿o wiêksz± trwa³o¶ci± (do 30 lat) ni¿ zwyk³e dyskietki magnetyczne. Dyski magnetooptyczne wytwarzane s± zarówno w rozmiarze 3,5 jak i 5,25 i maj± pojemno¶æ od 200 MB do kilku GB.

 I

Interfejs – zbiór linii przesy³owych ³±cz±cych elementy komputera ze sob±.

 L

Liczba g³owic – okre¶la, ile g³owic zajmuje siê odczytem/zapisem danych na talerzach. Liczba ta wskazuje tak¿e na to, czy wszystkie talerze s± wykorzystywane obustronnie. Parzysta liczba g³owic wskazuje na to, ¿e dane mog± byæ przechowywane na ka¿dej stronie ka¿dego talerza dysku, natomiast nieparzysta, – ¿e jedna strona którego¶ z talerzy dysku nie jest w ogóle wykorzystywana.

Liczba obrotów na min. – parametr okre¶laj±cy, z jak± szybko¶ci± obracaj± siê talerze danego dysku. Im szybko¶æ obrotowa jest wy¿sza, tym wiêcej danych mo¿e byæ odczytywanych przez g³owice. Pamiêtaæ nale¿y jednak, ¿e ten parametr nale¿y oceniaæ bior±c pod uwagê tak¿e gêsto¶æ zapisu. W praktyce jednak przy porównywaniu dysków o podobnej pojemno¶ci te z wiêksz± szybko¶ci± obrotow± s± zazwyczaj szybsze.

Liczba talerzy – okre¶la liczbê talerzy danego dysku. Uwaga! Liczba talerzy nie oznacza, ¿e dane zapisywane s± zawsze po obu stronach talerza dysku. Informacjê na ten temat otrzymamy porównuj±c liczbê talerzy z liczb± g³owic danego dysku.

 G

G³owica – magnetorezystywna g³owica twardego dysku, która do odczytu informacji zapisanym na no¶niku magnetycznym – zamiast cewki – wykorzystuje zjawisko zmiany oporu elektrycznego pod wp³ywem zmian pola magnetycznego.

 P

Partycja – czê¶æ pojemno¶ci dysku; podstawowa (primary) odpowiadaj±ca jednemu dyskowi logicznemu (C:, D: itd.) i rozszerzona (extended) mog±ca zawieraæ kilka dysków logicznych.

 R

Rekalibracja – w ramach tej procedury uk³ad elektroniczny napêdu porównuje pozycjê g³owicy odczytuj±cej z po³o¿eniem ¶rodka ¶cie¿ki, a nastêpnie odpowiednio koryguje ustawienie g³owicy.

 S

Sektor – najmniejsza jednostka pojemno¶ci dysku, mieszcz±ca zwykle 512 bajtów.

 ¦

¦redni czas dostêpu – parametr ten okre¶la, w jakim czasie (¶rednio) od otrzymania przez dysk ¿±dania odczytu/zapisu konkretnego obszaru nast±pi rozpoczêcie operacji. Im krótszy jest ten czas, tym dysk mo¿e zapewniæ wiêksz± p³ynno¶æ odtwarzania, co mo¿e mieæ znaczenie np. podczas nagrywania p³yt CD-R/CD-RW, gdzie wymagany jest ci±g³y dop³yw danych.

¦rodek ¶cie¿ki – aby mo¿na by³o bezb³êdnie odczytaæ dane, g³owica dysku musi byæ ustawiona dok³adnie w tym miejscu, w którym zosta³y one zapisane. Wystarczy mianowicie niewielkie przesuniêcie, a zamiast poprawnych informacji odczytane zostan± same „¶mieci”. Ten w³a¶nie idealny punkt zapewniaj±cy bezb³êdny dostêp do danych nosi nazwê ¶rodka ¶cie¿ki.

 T

Transfer wewnêtrzny – parametr ten okre¶la w praktyce rzeczywisty transfer danego dysku. Im warto¶æ ta jest wy¿sza, tym dany dysk jest szybszy. Jednak o tym, czy w danym komputerze bêdzie osi±ga³ optimum swoich mo¿liwo¶ci decyduje konfiguracja komputera (w³±czenie trybu DMA itp.).

Transfer zewnêtrzny – w³a¶nie ten parametr czêsto jest u¿ywany w marketingowych okre¶leniach i notatkach producentów. Tymczasem nie okre¶la on faktycznej szybko¶ci dysku, lecz przepustowo¶æ interfejsu. Oczywi¶cie im ten parametr jest wy¿szy, tym lepiej – warto jednak pamiêtaæ, ¿e dyski o takim samym transferze zewnêtrznym mog± w praktyce pracowaæ z ró¿n± szybko¶ci±.